ประวัติการสวนสนามทางเรือ

กองทัพเรือซักซ้อมการแสดง การจัดงานพิธี และงานเลี้ยงสำหรับมหกรรมทางเรือนานาชาติ เนื่องในโอกาสครบรอบ 50 ปี การก่อตั้งอาเซียน
September 15, 2017
รายการมหกรรมสวนสนามทางเรือนานาชาติ 50 ปี อาเซียน ตอนพิเศษ
September 24, 2017

Fleet Review คืออะไร

พิธีสวนสนามทางเรือ เป็นพิธีที่สำคัญพิธีหนึ่งของทหารเรือ ที่ยึดถือปฏิบัติกันเป็นสากลทั่วโลก จัดขึ้นเพื่อเป็นการให้เกียรติแก่บุคคลสำคัญ ๆ ของประเทศ หรือเพื่อแสดงแสนยานุภาพของกำลังทางเรือในวาระสำคัญของชาติ เช่น วันชาติ วันที่ระลึกในการกระทำยุทธนาวี หรือเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์ของชาติ เป็นต้น

พิธีสวนสนามทางเรือ แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท คือ Fleet Review หรือ Naval Review และ Naval Vessels Parade หรือ Naval Parade

โดย Fleet Review จะเป็นการสวนสนามโดยเรือทั้งหมดทิ้งสมออยู่กับที่ ในบริเวณอ่าวที่คลื่นลมสงล และเรือตรวจพลหรือเรือประธาน ซึ่งผู้บังคับบัญชาสูงสุดจะอยู่บนเรือลำนั้น จะวิ่งผ่านเรือต่างๆ ไป เมื่อเรือประธานวิ่งผ่านเรือแต่ละลำ ก็จะมีการแสดงความเคารพของทหารบนเรือต่อประธานในพิธีซึ่งอยู่บนเรือประธาน ลักษณะของ Fleet Review เช่นนี้ จะเหมือนกับการตรวจพลสวนสนามทางบก ซึ่งใช้รถวิ่งผ่านแถวทหาร

สำหรับ Naval Parade เรือทั้งหมดจะแล่นเป็นแถว หรือรูปกระบวน และวิ่งผ่านเรือตรวจพล หรือ เรือประธาน ไปตามลำดับ โดยเรือประธาน อาจจะแล่นไปในทิศทางเดียวกับเรือในหมู่เรือสวนสนาม แต่ใช้ความเร็วน้อยกว่าเรือในหมู่เรือ หรือแล่นสวนทางกันก็ได้ ซึ่งเมื่อเรือลำใดแล่นผ่านเรือประธาน ทหารบนเรือนั้นก็จะทำความเคารพประธาน เป็นอันเสร็จสิ้นพิธี

พิธีสวนสนามทางเรือของทหารเรือตามแบบประเทศตะวันตกในประเทศไทย ได้เริ่มมีมาตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๔๙๗ จนถึงปัจจุบัน ซึ่งนับเป็นพิธีที่สำคัญของทหารเรือพิธีหนึ่ง สถานที่ที่จะใช้ในการสวนสนามก็คือในทะเลตามพื้นที่ที่เหมาะสม ส่วนเครื่องบินที่ร่วมในพิธีสวนสนามทางเรือ ในปัจจุบันใช้อากาศยานของทหารเรือและผนวกการยิงสลุตเข้าไปด้วย และจะใช้การสวนสนามทั้งแบบ Fleet Review หรือ Naval Parade ตามความเหมาะสมกับสถานการณ์

พิธีสวนสนามทางเรือเป็นพิธีที่น่าตื่นตาตื่นใจ เพราะจะได้เห็นเรือต่างๆ ทอดสมอร่วมกันในอ่าวเดียวกัน หรือแล่นเป็นกระบวนสวยงาม ซึ่งปกติเราจะไม่ได้เห็นบ่อยนัก ยิ่งโดยเฉพาะกับพิธีสวนสนามทางเรือนานาชาติ ที่นอกจากจะได้เห็นเรือรบของชาติตัวเองแล้ว ก็ยังจะได้เห็นเรือรบจากชาติอื่นๆ ซึ่งจะมีลักษณะที่สวยงาม และสง่างามแตกต่างกันไป รวมถึงเครื่องแบบทหารเรือของแต่ละประเทศ ก็ยังมีรายละเอียดแตกต่างกันที่น่าสนใจ ซึ่งเราจะได้เห็นจากเรือรบที่เข้าร่วมงาน ดังนั้น จึงนับว่า มหกรรมทางเรือนานาชาติ เนื่องในโอกาสครบรอบ 50 ปี อาเซียนนี้ เป็นงานที่ทุกคนไม่ควรจะพลาดอย่างเด็ดขาด


ประวัติการ Fleet Review ในประเทศไทย

การสวนสนามทางเรือเริ่มต้นมาจากอังกฤษ เรียกว่า Fleet Review ต่อมาได้มีการพัฒนาการมาเป็นลำดับ จึงได้มีการแบ่งพิธีสวนสนามทางเรือ เป็น ๒ ประเภท คือ Fleet Review หรือ Naval Review และ Naval Vessels Parade หรือ Naval Parade โดย Fleet Review  จะเป็นการสวนสนามโดยเรือทั้งหมดทิ้งสมออยู่กับที่ แต่เรือตรวจพลซึ่งผู้บังคับบัญชาสูงสุดจะอยู่บนเรือนั้น และเรือแล่นผ่าน เช่นเดียวกับการตรวจพลสวนสนามทางบก ซึ่งใช้รถวิ่งผ่านแถวทหาร สำหรับ Naval Parade จะใช้สำหรับเรือวิ่งในทะเล

ในส่วนของกองทัพเรือไทยเอง เริ่มมีมาตั้งแต่เมื่อใดไม่ปรากฎหลักฐาน แต่สันนิษฐานว่านำแบบอย่างมาจากพิธี Coronation Review ของอังกฤษซึ่งเป็นธรรมเนียมของพระเจ้าแผ่นดินภายหลังจากพิธีบรมราชาภิเษกแล้ว จะเสด็จพระราชดำเนินตรวจพลทางเรือ พิธีนี้ได้กระทำขึ้นเป็นครั้งแรกในสมัยสมเด็จพระนางเจ้าวิคตอเรีย แห่งสหราชอาณาจักร เมื่อ ค.ศ. ๑๘๘๗ (พ.ศ.๒๔๓๐)

ในปี พ.ศ.๒๔๙๖ (ค.ศ.๑๙๕๓) อังกฤษได้จัดให้มีพิธีพระบรมราชาภิเษกสมเด็จพระนางเจ้าอลิซาเบธที่ ๒ รัฐบาลไทยได้รับเชิญให้ส่งเรือหลวงเข้าร่วมพิธีด้วย กองทัพเรือจึงได้ส่งเรือหลวง โพสามต้นไปร่วมพิธี เนื่องจาก ร.ล.โพสามต้นเป็นเรือที่กองทัพเรือได้รับมอบจากราชนาวีอังกฤษที่ประเทศสิงคโปร์ โดยได้เดินทางออกจากประเทศไทยเมื่อวันที่ ๔ เมษายน พ.ศ.๒๔๙๖ แล้วเข้าร่วมในพิธีเมื่อวันที่  ๑๕ มิถุนายน ๒๔๙๖ และได้เดินทางกลับถึงประเทศไทยเมื่อวันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ.๒๔๙๖

ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๔๙๗ กองทัพเรือได้จัดให้มีพิธีสวนสนามทางเรือขึ้นตามแบบประเทศตะวันตกเป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ.๒๔๙๗ ณ บริเวณบางแสน จังหวัดชลบุรี โดยจัดเป็นกองเรือฝึกประกอบด้วยเรือหลวง จำนวน ๔๕ ลำ โดยมีจอมพลเรือ หลวงยุทธศาสตร์โกศล (ประยูร ยุทธศาสตร์โกศล) ขณะมียศ พลเรือเอก ตำแหน่งผู้บัญชาการทหารเรือเป็นผู้บังคับกองเรือฝึกและมี พลเรือเอก หลวงชำนาญ อรรถยุทธ์ (เอื้อน กุลไกรเวส) ขณะมียศ พลเรือโท ผู้บัญชาการกองเรือ ยุทธการเป็นรองผู้บังคับกองเรือฝึกและใช้วิธีสวนสนามทางเรือ Naval Parade คือ จัดเรือ เป็น ๔  หมวดเรือ แบ่งเป็น ๒  แถว โดยมี เรือหลวงแม่กลอง เป็นเรือตรวจพลสวนสนาม และจอมพลเรือ ป.พิบูลสงคราม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมเป็นประธานการตรวจพลใช้สถานที่ในทะเลบริเวณหน้าบางแสนและมีเครื่องบินจากกองทัพอากาศบินผ่านร่วมตรวจพลด้วย โดยมีเรือเข้าร่วมพิธี จำนวน ๔๑ ลำ

พิธีสวนสนามทางเรือของทหารเรือตามแบบประเทศตะวันตกในประเทศไทย ได้เริ่มมีมาตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๔๙๗ จนถึงปัจจุบัน ซึ่งนับเป็นพิธีที่สำคัญของทหารเรือ พิธีหนึ่ง สถานที่ที่จะใช้ในการสวนสนามก็คือในทะเลตามพื้นที่ที่เหมาะสม ส่วนเครื่องบินที่ร่วมในพิธีสวนสนามทางเรือ ในปัจจุบันใช้อากาศยานของทหารเรือและผนวกการยิงสลุตเข้าไปด้วย และจะใช้การสวนสนามทั้งแบบ Fleet Review หรือ Naval Parade ตามความเหมาะสมกับสถานการณ์

สวนสนามทางเรือ พ.ศ. ๒๔๙๗

อ้างอิง

  • พิธีสวนสนามทางเรือ by Thaidefense-news Blog ๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๔
  • พลเรือตรี ประพัฒน์ จันทวิรัช. งานพระราชทานเพลิงศพ พลเรือเอก ประพัฒน์ จันทวิรัช “เรื่องเกร็ดในอดีตของทหารเรือไทย”
  • ข้อบังคับทหารว่าด้วยการเคารพ วันที่ ๑๒ มีนาคม พ.ศ.๒๔๗๘
  • ข้อบังคับทหารว่าด้วยการยิงสลุต ที่ ๕/๒๓๓๔๒ พ.ศ​.๒๔๘๓

ประวัติการส่งเรือรบของไทยไป Fleet Review ในต่างประเทศ

กองทัพเรือได้เคยจัดเรือรบเข้าร่วมการสวนสนามของประเทศต่างๆ ไว้หลายครั้ง โดยครั้งแรกที่ได้มีการบันทึกไว้เป็นหลักฐานนั้น คือการสวนสนามทางเรือในพิธี Coronation Review ของอังกฤษ ในปี พ.ศ.๒๔๙๖ (ค.ศ.๑๙๕๓) เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองในพิธีพระบรมราชาภิเษกสมเด็จพระนางเจ้าอลิซาเบธที่ ๒ ซึ่งรัฐบาลไทยได้ส่งเรือหลวงโพสามต้นเข้าร่วมพิธี ทั้งนี้ได้ส่งนักเรียนนายเรือร่วมเดินทางไปด้วย เพื่อฝึกภาคต่างประเทศไปพร้อมกัน โดยได้เดินทางออกจากประเทศไทยเมื่อวันที่ ๔ เมษายน ๒๔๙๖ แล้วเข้าร่วมในพิธีเมื่อวันที่  ๑๕ มิถุนายน ๒๔๙๖ และได้เดินทางกลับถึงประเทศไทยเมื่อวันที่ ๓๑ ตุลาคม ๒๔๙๖ นักเรียนนายเรือรุ่นนี้ เมื่อจบการศึกษาจากโรงเรียนนายเรือได้รับสมญาว่า “รุ่น Coronation”

สำหรับการจัดส่งเรือรบของไทยเข้าร่วมในการสวนสนามกับนานาชาตินั้น กองทัพเรือได้ดำเนินการมาต่อเนื่องตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นการสวนสนามทางเรือนานาชาติของประเทศในอาเซียน หรือประเทศนอกอาเซียนแต่ก็มีพันธะสัญญาร่วมกันผ่านกรอบการประชุมของทหารเรือในกลุ่มต่างๆ เช่น Western Pacific Naval Symposium , Indian Ocean Naval Symposium และกับประเทศที่มีสายสัมพันธ์ระหว่างชาวเรือด้วยดีเสมอมา เช่น อินโดนีเซีย มาเลเซีย ออสเตรเลีย สหพันธรัฐรัสเซีย สาธารณรัฐประชาชนจีน สาธารณรัฐเกาหลี เป็นต้น

เมื่อครั้งกองทัพเรือไทย ได้รับเชิญจากรัฐบาลอังกฤษ ให้เข้าร่วมพิธีสวนสนามทางเรือ ที่ SPITHEAD ณ ประเทศอังกฤษ เนื่องในงานบรมราชาภิเษก ของสมเด็จพระราชินีอลิซเบธที่ 2 กองทัพเรือ โดยมี พลเรือเอก ป. ยุทธศาสตร์โกศล รน.เป็นผู้บัญชาการทหารเรือ ได้ส่งเรือหลวงโพสามต้นเข้าร่วมพิธีสวนสนามทางเรือในครั้งนี้ ในการ NEAL REVIEW OF THE FLEET ของ เรือหลวงโพสามต้น ซึ่งเรือเป็นที่มีขนาดเล็กที่สุด และเดินทางมาไกลที่สุด ในจำนวนเรือ นานาชาติที่เข้าร่วมพิธี แต่นับเป็นความภาคภูมิใจ ที่กำลังพลของ เรือหลวงโพสามต้น และนักเรียนนายเรือ รุ่น 2496 ที่สามารถนำเรือเข้าร่วมสวนสนามทางเรือได้โดยสวัสดิภาพ และสง่างาม
เรือต่างๆที่เข้าร่วม มีเรือรบอังกฤษ และเรือรบในเครือจักรภพ จำนวน 250 ลำ เรือสินค้า 20 ลำ เรือรบต่างประเทศที่ได้รับเชิญ 16 ลำ ประกอบด้วย เรือรบของประเทศไทย 1 ลำ คือ เรือหลวงโพสามต้น เบลเยี่ยม บลาซิล เดนมาร์ค โดมินิเกนริพลับลิค ฝรั่งเศส กรีซ อิตาลี เนเธอร์แลนด์ นอร์เวย์ โปรตุเกส สเปน สวีเดน ตุรกี และสหรัฐอเมริกา

โดยครั้งที่สำคัญๆ ก็ได้แก่ การสวนสนามทางเรือนานาชาติ Australia International Fleet Review 2013 ซึ่งกองทัพเรือได้จัดส่ง เรือหลวงกระบี่ ซึ่งเป็นเรือประเภทเรือตรวจการณ์ไกลฝั่ง ซึ่งต่อโดยอู่ทหารเรือกับอู่เอกชนของไทย ซึ่งนับเป็นการจัดส่งเรือรบของไทยที่ต่อเองโดยคนไทย ไปไกลกว่าค่อนโลกเลยทีเดียว